سال در آنجا به كار علمى اشتغال داشت . استاد برتلس پابه‌پاى پژوهش‌هاى علمى و رهبرى علمى دانش‌پژوهان جوان در مدارس عالى و از جمله در دانشگاه لنينگراد ، انستيتوى زبان‌هاى زندهء خاورى در لنينگراد ، انستيتوى خاورشناسى مسكو ، دانشگاه دولتى مسكو و دانشگاه دولتى آسياى ميانه [ امروز - دانشگاه تاشكنت ] به تدريس مىپرداخت و چند نسل از خاورشناسان شوروى ، دست‌پروردهء اين استادند . « 1 » كتاب تصوف و ادبيات تصوف گزيده‌اى از آثار برتلس دربارهء عرفان و ادب صوفيانه به زبان پارسى است . متن مرآت عشاق در اين كتاب از صفحات 165 تا 238 منتشر شده است و مشخصات و تمايزاتى دارد كه برخى از آن‌ها را توضيح مىدهم : - در متن برتلس تنها توضيح و شرح اصطلاحات آورده شده است . - در متن برتلس اصطلاحات براساس ترتيب الفبايى جديد تنظيم شده ، درحالىكه در نسخهء خطى اساس ما ترتيب ابجدى است . - نسخهء برتلس فاقد مقدمهء مفصل ابتداى كتاب و مقدمه‌هاى توضيحى در ابتداى هر حرف است . اين مقدمه‌ها كه قريب به يك سوم كتاب را تشكيل مىدهد ، ضمن روشن ساختن روش و ديدگاه مؤلف ، نكات بديع و بسيار مهمى در باب فلسفهء حروف و زبان‌شناسى و آواشناسى و تعاريف باطنى و تصوّف ايرانى دارد . به نظر مىرسد اين مقدمه‌ها در نسخهء اساس برتلس نبوده است ، زيرا با توجه به غناى محتوايى اين مقدمه‌ها بعيد به نظر مىرسد كه برتلس آن‌ها را ناديده گرفته باشد . به‌هرحال ، تا دسترسى به اصل نسخهء وى ، اظهارنظر قطعى در اين‌باره نمىتوان كرد . - نسخهء اساس برتلس ، بىگمان با آن ما تفاوت داشته است . غير از مقدمه‌هاى بىنهايت مهم در نسخهء حاضر ، برخى افزونىها در نسخهء برتلس نيست و برخى اضافات در آن هست كه در اينجا افزوده يا توضيح شده است . - متن برتلس اگر همچنان كه مترجم نوشته " رسم الخط نسخهء خطى حفظ شده است ، مگر به‌ندرت " و دقت كافى در تصحيح اغلاط مطبعى شده باشد - و ما با خوش‌بينى چنين تصور مىكنيم - به قدر يك نسخهء خطى قابل اعتماد تواند بود . لذا تا پيدا شدن نسخه‌اى ديگر بدل اين نسخه محسوب مىشود . - در نسخهء برتلس بدخوانى زياد است ، ولى نكته‌سنجى هم كم نيست . دست‌كم ده

--> ( 1 ) . برتلس ، يوگنى ادواردويچ ، تصوف و ادبيات تصوف ، سيروس ايزدى ، تهران ، اميركبير ، چاپ اول ، 1356 ، ص 11